گفتار در ذكر وقايعى كه در اين دو سه سال به ارادهء ملك ذو الجلال از پردهء استتار به منصّهء ابراز و اظهار يافت در تاريخ سنهء 1245 بود كه بعد از گذشتن سه سال ميمنت مأنوس ، امير جلالت‌نشان به طريق سير و سياحت و به جهت انتظام امور مملكت عنان سمند بادپيما را به جانب سمرقند فردوس مانند معطوف ساخته ، در آن زمين فرح‌آگين چند روزى آرام گزين گرديده ، اصول اعيان و امراى كبار و فضلاى اولوا الايدى و الابصار را به قدر مرتبه و فراخورد احوال هريك به تفقّدات خسروانه و به عواطف پادشاهانه ممتاز و مسرور و سرفراز گردانيده ، و ساير فقرا و رعايا را از مائدهء نعم و كرم و دمبدم مبذول و دل‌آسا نموده بعضى از روزها عنان كميت جهان‌پيما را به جانب آستان جنّت‌نشان مزارات بزرگان متقدمين و متأخرين معطوف داشته به مراسم زيارت عزيزان مشغول مىبود . اتفاقا روزى به سبب كثرت حرارت هوا عارضهء تب محرق به ذات شريف شهريارى و عنصر لطيف كامكارى استيلا يافته مزاج با ابتهاج امير پاك‌ضمير از نقطهء اعتدال به انحراف مبدّل شد . خواب راحت كه موجب شفا و صحت و فراغت بنى نوع انسان است چون آهوى وحشى از پنجهء مژگان و ديدهء بيدار خاقان نامدار رميده ، درد جانكاه به خاصرهء تهيگاه او نشست . اطباى حاذق چند روزى به دوا كوشيده ، شربتهاى خوشگوار و معجونهاى روح‌افزا به كار بردند ، به زودى مفيد نيفتاد . مدت كسل به ديرى انجاميده امراى عالى تبار و اكابر ذوى الاقتدار صباح رواح به دربار گردون مدار جمع شده ، استدعاى صحت ذات عالى پادشاه جم‌جاه را از درگاه إله مسئلت مىنمودند . آخر الامر اركان دولت و محتشمان ذى شوكت پرده از روى كار مشورت گشوده ، مصلحت را بر آن قرار داده ، گفتند كه اگر چندى كه به قول اطبا مرض شاه عالم‌پناه صعب مىنمايد حكمت بر